Op 25 januari organiseerde Wilgenhaege Vermogensbeheer wederom een lezing voor haar relaties. Op landgoed Nyenrode (Breukelen) was professor Eduard Bomhoff de gastspreker. “Dwing banken te veranderen.”
Bomhoff (67) oogt opvallend kwiek en fit. Het leven in Kuala Lumpur – waar hij hoogleraar is op de Maleisische campus van de Monash University uit Melbourne – doet hem zichtbaar goed. De econoom stond als minister aan het roer van onze natie, en leeft nu in booming Azië. Geworteld in twee continenten maakt hij treffende analyses. Bomhoff was weer even ‘thuis’. Eind vorige eeuw was hij immers hoogleraar financiële economie op Business Universiteit Nyenrode.
Dat was in de tijd dat Neelie Kroes er de scepter zwaaide en al op haar eerste werkdag op de tafel sprong en de studenten duidelijk maakte dat dit niet de plaats was om elkaar te dollen en in de gracht te kukelen, maar een gerespecteerde business universiteit waar hard gewerkt diende te worden. Bomhoff voelde zich er senang. Hij begon zijn lezing met een anekdote over Neelie, die haar Bram (Peper, destijds burgemeester van Rotterdam) op een feestje op Nyenrode van het ene gezelschap naar het andere dirigeerde. “Je moet naar de mensen toe, Bram!’, zou zij hem hebben toegefluisterd. Een advies waar hij later nog veel voordeel van zou hebben gehad …
Geen dictaten van IMF
Bomhoff begint met te zeggen dat het IMF geleerd heeft landen geen dictaten op te leggen over door te voeren bezuinigingen: “Dat moet je ook altijd overlaten aan de soevereine staat zelf. Als het IMF verplichtingen oplegt over de sector waarin gesneden moet worden, maak je ze alleen maar kwader. Ingrijpen in andere democratieën is onjuist en ongewenst. Dat zou Europa alleen maar verder destabiliseren.” Bomhoff vindt het een goede zaak dat het IMF de zwakke Europese landen wil helpen: “Hopelijk wordt zo tijd gecreëerd voor de politiek om de problemen zelf op te lossen. Het is ook goed dat de ECB zwakke landen helpt door de banken in Europa van liquiditeiten te voorzien. Ik denk dat de ECB nog slechts één troef in handen heeft: iets geloofwaardigs zeggen over de maximale prijs op de Italiaanse of Spaanse schuld.”
Griekenland aan eind van zijn Latijn
Bomhoff constateert dat veel Europese landen nog wel te redden zijn via bezuinigingen, loonmatiging en het nationaliseren van de banken. Maar Griekenland? “Dat land is al veel te ver heen.” Bomhoff schetst het scenario als Griekenland failliet gaat, iets dat in maart dit jaar al zou kunnen gebeuren. “Dan hevelen alle Grieken die nog op tijd zijn hun euro’s over naar het buitenland. Dat gebeurt nu al, bij de banken zie je de tegoeden teruglopen. Dit kunnen de ECB, de EU en het IMF lang pappen en nat houden door liquiditeiten ter beschikking te stellen. Maar als Griekenland niet meer aan zijn verplichtingen kan voldoen, betekent dit het einde voor de Griekse banken. Dan gaat de regering papiertjes uitgeven met daarop de handtekening van Papademos, als ambtenarensalaris. Die kunnen dan straks worden ingewisseld voor echt geld. Ook banken zullen die papiertjes krijgen. Buitenlanders zullen dan nog gewoon met euro’s mogen betalen en dan waarschijnlijk tot hun genoegen vaststellen dat zij de goedkoopste vakantie van hun leven hebben…”
Besmetting grootste gevaar
“Maar Griekenland is niet het grootste risico”, zegt Bomhoff. “Hét gevaar is besmetting naar andere zwakke landen. Naar Italië en Spanje. En als zelfs Frankrijk wordt meegesleurd, dan is het voorbij met de euro. Een ernstige recessie zal dan volgen.” Hij maakt meteen duidelijk dat Italië en Spanje er veel beter voorstaan dan Griekenland. “Spanje heeft een goede kans, daar is nu een conservatieve regering, de politiek is er vrij stabiel. Spanje is veel geloofwaardiger en betrouwbaarder dan Italië. In Spanje komen ze er wel uit, op basis van consensus. De nieuwe Spaanse regering heeft van het begin af aan gezegd, dat er alleen nog maar slecht nieuws komt. Dat is de juiste toonzetting.”
Italië heeft nog tijd…
Italië ziet Bomhoff niet snel kopje onder gaan, omdat het een land is waar nog steeds mooie maakindustrie is. “Als zij 2% groeien, dan kunnen ze volstaan met 3% bezuinigen – dit moet haalbaar zijn. Het land heeft ook nog wat tijd. Zelfs na het verloren jaar waarin Sarkozy en Merkel weliswaar veel gesproken hebben, maar weinig concreets hebben bereikt. Er zijn voor Italië twee scenario’s denkbaar: de rente daalt een beetje, waardoor mensen positiever worden en het land z’n schulden kan afbetalen. Of mensen worden negatief, en het omgekeerde gebeurt.”
Bomhoff adviseert de Italianen ruim baan te geven voor het aantrekken van nieuw personeel met tijdelijke contracten en op minder gunstige voorwaarden. “Ze moeten ook goedkoper worden voor het buitenland en zo hun economie impulsen geven. Dit is allemaal mogelijk, maar de grote onzekere factor is de politiek, die de zwakke landen zou kunnen destabiliseren. Mensen in het nauw kunnen op rare partijen gaan stemmen, dan is het gedaan met het land.”
Devalueren niet mogelijk
Dan toont Bomhoff een zelfgemaakte foto van de skyline van Bangkok, waar een half afgebouwde wolkenkrabber zichtbaar is, met daarnaast precies hetzelfde gebouw, maar dan af. “Hier zie je de Thaise crisis die na twee jaar weer voorbij was, door de baht ordelijk te devalueren. Zo snel kan het dus gaan. Maar Griekenland – als onderdeel van de eurozone – heeft die mogelijkheid niet. Voor Italië en Spanje geldt dat concurrentiekracht terugwinnen zonder devaluatie moeilijk is. Maar bedenk ook dat deze landen flink hebben geprofiteerd van tien jaar lage rente – in de aanloop naar de Euro en in de Euro-periode tot twee jaar terug.”
Zoals iedereen hoopt ook Bomhoff op een opwaartse beweging na de recente neergang, een soort V-vorm. Maar hij ziet tot nu toe meer een L-vorm: na de neergang komt er weinig echt herstel. “Een V-vorm zie je vaak bij een crisis door een veel te hoge rente en een anti-inflatie politiek van de Centrale Bank. Maar de huidige crisis zit in de financiële wereld, met daarbij een kwakkelende huizenmarkt. Zo’n crisis duurt langer en herstelt moeizamer.”
Terug naar de Postgiro
Bomhoff is er eerlijk over: “Niemand weet waar het heen gaat, ook de economen niet.” Dan citeert hij zijn vriend, econoom Henry Kaufman, die ooit heeft gezegd dat je een crisis niet kunt voorspellen. En dat je die pas ziet als je er middenin zit. Kaufman constateert ook de neiging van banken en bedrijven om – als het slecht gaat met de economie – de kiezen stijf op elkaar te houden en er het beste van te hopen. Kortom, duidelijke signalen over een op handen zijnde crises krijgen we niet. Bomhoff hoopt dat vooral de banken leren van de huidige malaise: “Zij zouden minder gefocust moeten zijn op fuseren en leverage. Ze moeten terug naar het vertrouwde model van de Postgiro: niet groeien met risicodragend vreemd vermogen, maar met de centjes van de klanten. Hoe meer klanten, hoe meer geld, hoe meer groei.”
Duurzaam ondernemen
Dat vraagt om banken die ook oog hebben voor Corporate Social Responsibility, maar daar heeft Bomhoff niet veel hoop op: “Aandringen op meer maatschappelijk verantwoord ondernemen bij bijvoorbeeld Goldman Sachs is niet realistisch, als je kijkt naar de omgeving waarin zij zich begeven. Alleen wetgeving kan veranderingen doorvoeren. Goede wil alleen is onvoldoende. Dwing banken te veranderen! Maar helaas zien we dat weinig gebeuren.”
Gespreid beleggen
Dit moet de eeuw van China worden, horen we overal. En inderdaad, die kans is groot. Misschien wordt het wel de eeuw van Azië. Bomhoff: “Zuid-Korea haalt het niveau van Spanje en Italië in de komende tien tot twintig jaar. Maleisië evenaart het niveau van de armste Europese landen binnen twintig jaar. Als deze prognoses correct zijn en Azië gaat Europa inhalen, en dan worden landen als China en Zuid-Korea even duur als het westen. Voor Azië is inflatie geen goede weg. Het enige dat hen rest, is een trendmatige appreciatie in de wisselkoers – in China zien we dat al gebeuren. Dat is goed nieuws voor wie gespreid belegt, in zowel Europa als Azië: die zal daar optimaal van profiteren.”
PDF 
